Tarihçemiz

Tarihçemiz

KIBRIS'TA ECZACILIK

                                                                      

 Kıbrıs'ta eczacılık, İngiliz koloni idaresinde biçimlenmiş ve modernleşmiştir. Kıbrıs'ın siyasi sorunları, her meslek ve yaşam alanına değişik biçimde yansımış ve bunlar normal bir gelişim sürecinden koparılmıştır. Eczacılık da bundan nasibini almıştır.

Günümüzde, İngiliz modeli eczacılık yanısıra Türk modeli eczacılık birbiri içine girmiş durumdadır.

Bu farklı modellerin, gelecekte  AB modeli altında bütünleşmesi ve Avrupa tipi eczacılık uygulamasına geçilmesi ümit edilmektedir.

 

Ülkemizde, 1900'lerin başında, eczacılık hekimler tarafından yürütülmekteydi. Daha sonraları tek tük eczacının adaya gelmesiyle, ve bu mesleğe ihtiyaç duyulmasıyla eczacılar, hekimlerin yanında veya onların kliniklerinde  çalışmaya basladılar. İngiliz idaresi, eczacılığın Kıbrıs'ta da ayrı bir meslek olmasının gerekliliğini duymuş olacak ki, hastanelerde eczacı yetiştirilmesi uygulamasını başlattı. Yurt dışında eczacılık eğitimi alanlar hiç denecek kadar azdı. Kıbrıs'ta eczacılık eğitimini tamamlayanlar eczane açmaya başladılar.  

İngiliz idaresi 1944 yılında , bu mesleğe yasal bir zemin sağlayan İngiltere kaynaklı '' Pharmacy and Poison Law'' ( Eczacılık ve Zehirler Yasası) yasasını  geçirdi. Artık eczacılık bu yasanın kuralları çerçevesinde uygulanacaktı.

Rum eczacılar Türklere göre daha çok sayıda yetişiyordu. Türk ve Rum eczacılar birlikte eğitim görmüş meslektaşlar olarak iyi ilişkiler içinde idiler. Kıbrıs Eczacılar Birliği çatısı altında örgütlenmişlerdi. 1955'lerden sonra yer altı örgütlerinin başlattığı çatışmalar sonucunda bozulan ilişkiler, az sayıda olan Kıbrıslıtürk eczacıların ayrı bir örgütlenmeye gitmesine yol açtı. Kıbrıs Türk Eczacılar Birliği 1959'da kurulmuş oldu.

1960'ta Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. 1962 yılında Eczacılık ve Zehirler Yasası'nda yapılan değişiklikle eczacıların üniversite mezunu olması şart koşuldu. İngiltere, Türkiye ve Yunanistan'daki üniversitelerden eczacılık diploması alanlar, "eczacı" unvanını kullanabileceklerdi. 1962 yılına kadar Kıbrıs'tan mezun olup eczacılık yapanlar, yeni yasa kapsamına alınarak onlara da "eczacı" unvanı verildi.

 

ECZACILIK ve ZEHİRLER YASASI

Kıbrısta'ki eczacılık uygulamaları 1944 yılında yürürlüğe giren bu yasa altında yapılmaktadır. (Uyuşturucu Maddeler Yasası, Gıda ve İlaçların Satışı Yasası, Dükkan Yardımcıları Yasası da İngiliz döneminde geçmiş, eczacıların bağlı olduğu yasalardır.)

Uyuşturucu Maddeler Yasası, uluslararası niteliğinden ötürü sık sık değişikliğe uğradı. Fakat diğer temel eczacılık yasalarında günümüze kadar çok az değişiklik yapıldı.

E.Z.Y'sı eczacılara ilaç imalatı. ithalatı, eczane açma, ithalatçılarda sorumlu eczacı olarak çalışma ve kamu görevinde mesleklerini yürütme hakkı veriyor.

Yasa, eczacılar yanısıra Limited Şirketlere de eczane açma yetkisi vermektedir. Şirket eczanelerinde sorumlu eczacı olarak çalışan kimselerin, şirket yönetim kurulunda da yer alması kuralı getirilmiştir. Yasa'nın şirketlere verdiği bu hak, Türk kesiminde uzun bir süre uygulanmadı. 1970'lerde Türk-Sen isimli işçi sendikası, Rum tarafındaki uygulamaları örnek alarak  üyelerine hizmet verme amacı ile adanın çeşitli bölgelerinde eczane açtı. Zamanla eczane sayısı 12'yi bularak bu eczaneler sendika üyeleri ile sınırlı kalmayarak halka da hizmet vermeye başladılar.

1983 yılında, K.T.E. Birliği, sendika eczanelerinin yasaya aykırı olduğu savı ile Türk-Sen'e dava açtı. Birlik davayı kazandı ve eczanelerin kapanma emri çıktı. Bunun üzerine şirket kurup yollarına devam etmek istediler. Böylece yasadaki şirketlerle ilgili maddeler sıkıntı yaratmaya başladı. Sendika eczanelerimalikrize girip eczanelerini kapatmak zorunda kaldılar ve bazı şubelerini orada çalışan eczacılara devrettiler.

Sirketler yasasına dayanarak bazı şirketler eczane açtılar ama başarısız oldular. Daha sonra DAÜ ( Doğu Akdeniz Üniversitesi) sonra da Lemar Supermarket zinciri  eczane açma girişiminde bulundular. Yasaya rağmen, Birliğin mücadelesi sonucu bu girişimler engellendi. Şirket eczanelerinin büyük tehlike oluşturmasını engellemek için 2004 yılında yasada yapılan değişiklikle Şirket eczanesinde çalısan sorumlu eczacının Şirket'in %51 hissesine sahip olması kuralı getirildi.       (Şirketler yasasına göre %51 hisse mal sahibi anlamındadır.)

E.Z.Yasası uyarınca ilaçlar 3 kategoriye ayrılır. Eczacının reçetesiz verebileceği liste, eczacının reçete karşılığı verebileceği ilaçlar ve eczane dışında satılabilecek ilaçlar. (Eczane dışında 10 kalem ilaç satılabiliyor). Bu listelerin de çok eski yıllardan kalmış olması özellikle hekimlerin itirazına neden olmaktadır. Yakın bir gelecekte, ilaçların Avrupa'daki gibi listelenmesi çalışması başlamıştır. Eczaneye gelen reçetelerdeki ilaçların nasıl kullanılacağı etiket üzerine yazılıp ilaç ambalajlarına yapıştırılır. Tane ile veya majistral ilaçlar da mutlaka etiketlenmektedir. Reçeteler eczanede alıkonur ve Reçete Defteri'ne kaydedilir. Reçetelerin 2 yıl, defterlerin 5 yıl saklanma zorunluğu vardır.

Uyuşturucu maddeler sınıfına giren ilaçların özel yazılmış reçeteleri vardır. Bu ilaçlar deftere kaydedilir ve yılda iki kez Sağlık Bakanlığına stok ve satış bilgisi verilir. Psikotrop ilaçlarla ilgili Yeşil Reçete uygulamasına 1999 yılında başlanmıştır.

 

SAĞLIK SİSTEMİ VE İLAÇ DAĞITIMI

KKTC'de 1976 yılında kurulan Sosyal Sigortalar Kurumuna bağlı sigortalılar ve Kamuda çalışan kamu görevlilerinin ilaç yardımıalmahakları vardır. Devlet, hastaneleri aracılığıyla adanın her bölgesinde parasız ilaç dağıtmakta, aynı uygulamayı S.S.'ya bağlı hak sahiplerine de uygulamaktadır.

1994'te özel hekime giden sigortalı ve onların bakmakla yükümlü olduğu kişilerin reçetelerinin eczaneler tarafından yapılması uygulamasına geçilmiştir.

Kuzey Kıbrıs'taki eczanelerin devlete rağmen çalışabilmesinin birkaç nedeni vardır. Özel hekime gitme alışkanlığı yaygındır. Ayrıca koruyucu ve destek amaçlı (vitaminler v.s) ilaçların satışı yaygındır. İnsanlar kaliteli ve belli markaların ilaçlarını tercih etmektedirler. İthal ilaçlar tercih edilmektedir.

Şu sıralar, Genel Sağlık Sigortası Yasa tasarısı gündemdedir. Bu yasa ile, devletin ilaç dağıtımını eczanelere bırakması için uğraş verilmektedir[1]

 

1974 yılına kadar Eczacılarımız tüm ilaç ihtiyacını Rum kesimindeki ilaç temsilcilerinden temin etmekte idi. İki toplumun ilişkilerinin tamamen kesildiği 1974'ten itibaren Kıbrıs Türk kesimindeki eczacılar Türkiye'den ilaç ithal etmeye başlayan ecza depolarından ilaçlarını temin etmektedirler.1988 yılında 50 eczacnın kurduğu Güç Ltd. Ecza Deposu adanın en büyük ilaç dağıtım deposudur.

 

 

1959'da kurulan meslek örgütümüz, 1999 yılında özel yasasına kavuşmuştur. Lefkoşa'da ofisimizde bir sekreterimiz çalışmaktadır. Yönetim kurulu üyeleri gönüllü çalışmaktadır.

Yasamıza göre sadece özel çalışan eczacılar Birliğe üye olabilmektedir. Şu anda üye sayımız 152, eczane sayımız ise ada çapında 127'dir[2].

Birliğimiz, 1986 yılında FİP üyesi olmuştur.

 

BİZE ÖZGÜ UYGULAMALAR

Eczanelerde eczacı sürekli görevinin başındadır. Kalfalık sistemi oluşmamıştır. Bazı eczaneler yardımcı çalıştırmaktadır. Eczanelerin çoğunda eczane sahibi olan eczacılar durmaktadır.

Eczanelerin cirosu içinde kurum reçetesi %10-15 oranındadır[3].    

2004 yılında ilaç ambalajlarının üzerine perakente satış fiyatını gösteren etiketler yapıştırılması Birliğin öncülük yaptığı bir yeniliktir.

Bir başka yenilik de  Eczanelerin Mayıs-Eylül ayları içinde 7.5 gün zorunlu tatil yapmaları uygulamasıdır.

Kıbrıs'ın iklimi gereği, İngiliz döneminden kalma, ''siesta''yı de sürdürmekteyiz.

Eczaneler, 15 Mayıs - 15 Eylül tarihleri  arasında 13.30-16.00 saatlerinde kapanmaktadır. Bu saatlerde ve gece nöbetçi eczaneler açık kalmaktadır.

Yine bize özgü uygulamaya göre, eczaneler Cumartesi gün 13.30'a kadar çalışmaktadır.

Gece nöbetçisi eczaneler, kış döneminde saat 23.00, yaz döneminde saat 24.00'e kadar açıktır. Kapama saatinden sonra acil reçete olması halinde eczacı telefon ile çağrılıp hastaya hizmet vermektedir.

 

 

 

 

 

Ecz. Fatma Azgın

                                                                                   Güncel Eczacılık Dergisi

                                                          Haziran 2006